Τι κάνουμε για να προστατέψουμε τα ζώα από το κρύο και τις ακραίες καιρικές συνθήκες

Τροφή και λίγη ανθρωπιά χρειάζονται τα αδέσποτα ζώα σε περίπτωση παγετού, καθώς υπό δύσκολες καιρικές συνθήκες και χαμηλές θερμοκρασίες αναζητούν προστασία από τους ανέμους και τα χιόνια και προσπαθούν να επιβιώσουν.

*Προσφέρετε φαγητό και καθαρό νερό

*Φτιάξτε αυτοσχέδιο καταφύγιο

*Ανοίξτε την αυλή, την αποθήκη ή το σπίτι σας για τις πιο κρύες μέρες

*Χτυπήστε το καπό ή την κόρνα πριν βάλετε μπρος το αυτοκίνητο

*Ζητείστε τη συμβουλή ενός κτηνιάτρου για τα πολύ άρρωστα ζώα

 Ανάπτυξη των ΑΠΕ με σεβασμό στη βιοποικιλότητα

Ένα βιώσιμο σενάριο για ανάπτυξη Αιολικών Σταθμών με ελάχιστο περιβαλλοντικό κόστος

Εννέα Περιβαλλοντικές Οργανώσεις (ΑΝΙΜΑ, ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ, Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Εταιρία Προστασίας Πρεσπών,, Καλλιστώ, MEDASSET, MOM), χαιρετίζουν τα συμπεράσματα πρόσφατης επιστημονικής έρευνας σχετικά με τη χωροθέτηση των χερσαίων Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) στην Ελλάδα για ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα. Η έρευνα δημοσιεύθηκε σε έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό και πραγματοποιήθηκε με επικεφαλής το Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Η έρευνα προτείνει ένα βιώσιμο σενάριο για την εγκατάσταση των ΑΣΠΗΕ, χωρίζοντας την Ελλάδα σε δύο ζώνες. Η ζώνη αποκλεισμού των ΑΣΠΗΕ περιλαμβάνει τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 ως τις πλέον οικολογικά ευαίσθητες περιοχές της Ελλάδας και τα τοπία μεγάλης φυσικότητας, δηλαδή αυτά που έχουν χαμηλό βαθμό κατάτμησης από τεχνητές επιφάνειες και δρόμους. Η υπόλοιπη έκταση της Ελλάδας ορίζεται ως δυνάμενη επενδυτική ζώνη και προτείνεται η ενθάρρυνση των αιτήσεων για επενδύσεις ΑΣΠΗΕ ιεραρχικά από τις πιο κατακερματισμένες περιοχές στις λιγότερο, εντός της ζώνης. Στη ζώνη αυτή προτείνεται πως θα μπορούν να αδειοδοτούνται ΑΣΠΗΕ, εφόσον πληρούν τα υπόλοιπα κριτήρια και λαμβάνουν έγκριση περιβαλλοντικών όρων και θετικές γνωμοδοτήσεις από τους αρμόδιους φορείς, ακολουθώντας τη νόμιμη διαδικασία. Η λογική της έρευνας είναι να περιοριστεί η κυριότερη απειλή για τη βιοποικιλότητα, που είναι η αλλαγή χρήσης γης, συμπεριλαμβάνοντας την αύξηση των τεχνητών επιφανειών και την επέκταση του οδικού δικτύου.

Εξετάζοντας την αποτελεσματικότητα της πρότασης ως προς τις υπάρχουσες αιτήσεις για αδειοδότηση ΑΣΠΗΕ τον Μάρτιο του 2020, διαπιστώνεται πως αρκούν μόνο οι αιτήσεις εντός της προτεινόμενης επενδυτικής ζώνης για να επιτευχθεί και να ξεπεραστεί ο κλιματικός στόχος της Ελλάδας για εγκατεστημένη ισχύ ΑΣΠΗΕ έως το 2030. Οι ερευνητές αποδεικνύουν τη μεγάλη συνεισφορά της προτεινόμενης χωροθέτησης για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένης της ορνιθοπανίδας και των προστατευόμενων ειδών σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το βιώσιμο σενάριο χωροθέτησης θα προστατεύσει την ιδιαίτερη βιοποικιλότητα της Ελλάδας, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ένα πιο ασφαλές και λιγότερο συγκρουσιακό επενδυτικό περιβάλλον για τον τομέα της αιολικής ενέργειας.

Εκθέσεις διεθνών οργανισμών τονίζουν ότι η απώλεια της βιοποικιλότητας και η κλιματική αλλαγή είναι οι δύο εξίσου σημαντικές παγκόσμιες κρίσεις που δρουν συνεργιστικά και θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον της ανθρωπότητας. Η βιοποικιλότητα, η οποία συμπεριλαμβάνει και όλα τα φυσικά οικοσυστήματα όπως τα δάση, τους υγροτόπους, τις αλπικές περιοχές κ.ά. αναγνωρίζεται ως η σπουδαιότερη ασπίδα ενάντια στην κλιματική αλλαγή καθώς συνεισφέρει σημαντικά στην αντιμετώπισή της και στον μετριασμό των επιπτώσεών της. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί απειλή για τη βιοποικιλότητα, αλλά αξιολογείται ως μικρότερης σημασίας σε σχέση με τις αλλαγές στις χρήσης γης, δηλαδή την άμεση καταστροφή ή/και υποβάθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων από τις ανθρωπογενείς παρεμβάσεις, όπως η γεωργία ή τα αναπτυξιακά έργα σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές. Έχει διαπιστωθεί σε παγκόσμια κλίμακα το παράδοξο υπονόμευσης της διατήρησης της βιοποικιλότητας μέσω των πολιτικών για την αναχαίτηση της κλιματικής αλλαγής. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ελλάδα, η οποία αποτελεί επιπλέον Παγκόσμιο Κέντρο Βιοποικιλότητας (Global Biodiversity Hotspot) και ως εκ τούτου φέρει μεγάλη ευθύνη για τη διατήρηση της σπουδαίας φυσικής κληρονομιάς της.

Η χωροθέτηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στον ελληνικό χώρο βασίζεται στο παρωχημένο Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις ΑΠΕ (εφεξής Χωροταξικό για τις ΑΠΕ). Εγκρίθηκε το 2008 και είναι ιδιαίτερα προβληματικό, καθώς έχει ως κύριο κριτήριο χωροθέτησης το αιολικό δυναμικό μη λαμβάνοντας υπόψη περιβαλλοντικές παραμέτρους και την κείμενη Ευρωπαϊκή νομοθεσία ως προς τους στόχους του δικτύου NATURA.

H βιοποικιλότητα σήμερα παραμένει αθωράκιστη απέναντι στις αρνητικές επιπτώσεις των λανθασμένα χωροθετημένων και πλημμελώς μελετημένων ΑΣΠΗΕ. Σχεδόν 13 χρόνια μετά, και ενώ η αναθεώρηση του Χωροταξικού για τις ΑΠΕ έχει σημειώσει δραματική καθυστέρηση, είμαστε μάρτυρες στη σχεδιαζόμενη χωροθέτηση ή στην εγκατάσταση ΑΣΠΗΕ, στη βάση ανεπαρκέστατων περιβαλλοντικών μελετών, σε περιοχές τεράστιας οικολογικής σημασίας όπως η οροσειρά των Αγράφων, η Πίνδος, ο Σάος της Σαμοθράκης, ο Έβρος -ένας από τους σημαντικότερους μεταναστευτικούς διαδρόμους των αρπακτικών της Ευρώπης- και η Μάνη, πάνω σε κύριο μεταναστευτικό διάδρομο των πουλιών. Ακόμη και το πρωτοφανές, να δρομολογείται η χωροθέτηση ΑΣΠΗΕ στις νησίδες του Ν. Αιγαίου εξαφανίζοντας το βασικό χαρακτηριστικό για το οποίο οι νησίδες είναι προστατευόμενες: την απουσία ανθρωπίνων δραστηριοτήτων!

Παράλληλα, πλείστες προσφυγές κατά τέτοιων χωροθετήσεων κατατίθενται στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ενώ την ίδια στιγμή τοπικές κοινωνίες εκφράζουν τις ενστάσεις τους, καθώς δεν ενημερώθηκαν έγκαιρα και επαρκώς για τους σχεδιαζόμενους ΑΣΠΗΕ στις περιοχές τους αλλά και γιατί αντιτάσσονται στις εκτός κλίμακας χωροθετήσεις που επιφέρουν καταστροφή σε φυσικά μνημεία και ιστορικά τοπόσημα των περιοχών τους.

Η ανάγκη εφαρμογής μιας τέτοιας, έγκριτης επιστημονικά, έρευνας είναι μεγάλη και η συγκυρία κρίσιμη, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη η αναθεώρηση του Χωροταξικού για τις ΑΠΕ και η εκπόνηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ), βάσει τον οποίων θα εκδοθούν τα Προεδρικά Διατάγματα που θα καθορίζουν τις χρήσεις γης και τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες εντός των προστατευόμενων περιοχών. Η έρευνα αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση του δημόσιου διαλόγου για την χωροθέτηση των ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα με στόχο των μετριασμό των συγκρούσεων τόσο σε περιβαλλοντικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Σε αυτήν θα πρέπει να προστεθούν και οι οικολογικοί διάδρομοι στους οποίους τεκμηριωμένα από τις μελέτες των ΕΠΜ ή άλλων επιστημόνων προκύπτει σημαντική διακινδύνευση προστατευόμενων ειδών από την εγκατάσταση ΑΣΠΗΕ.

Περισσότερες πληροφορίες

H δημοσίευση «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot» είναι διαθέσιμη στο: <https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471>

 Πυροβολημένη η νεαρή φώκια στην παραλία Πελασγίας

Εκταφή και λεπτομερής αυτοψία πραγματοποιήθηκε προχθές στην περιοχή της Πελασγίας Φθιώτιδας, όπου πριν λίγες μέρες βρέθηκε νεκρή μια νεαρή μεσογειακή φώκια.

Την αυτοψία πραγματοποίησε κτηνίατρος της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας με την συνεργασία των βιολόγων της MOm και την παρουσία της Λιμενάρχη Γλύφας.

Από την αυτοψία έγινε εμφανές ότι ο θάνατος του ζώου (ενός νεαρού θηλυκού σε πολύ καλή κατάσταση υγείας και διατροφής) προκλήθηκε από βαθύ τραύμα στο κεφάλι με αιχμηρό αντικείμενο. Το αντικείμενο διαπέρασε το κρανίο και έφθασε σε βάθος σχεδόν 10 εκατοστών.

Σε κάθε περίπτωση αποκλείστηκε η εκδοχή κάποιων άγνωστων «ειδικών» που κυκλοφόρησε σε διάφορα μέσα του διαδικτύου ότι τάχα ο τραυματισμός του ζώου προήλθε από δάγκωμα άλλης φώκιας. Έγινε λοιπόν σαφές ότι το άτυχο ζώο θανατώθηκε κοντά στην περιοχή που βρέθηκε από ανθρώπινο χέρι.

Ήδη η Λιμενική Αρχή έχει ειδοποιήσει σχετικά την Εισαγγελία Φθιώτιδας.

Η MOm ευχαριστεί ιδιαίτερα τις αρμόδιες αρχές για την μέχρι τώρα συνδρομή τους καθώς και τον Δήμο Στυλίδας για την τεχνική υποστήριξη. Κατανοώντας τη δυσκολία εντοπισμού των ενόχων, θεωρούμε ότι η συνολική κοινωνική καταδίκη τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και από τις τοπικές κοινωνίες μπορεί να εξαλείψει επιτέλους τέτοια απαράδεκτα περιστατικά.

https://www.facebook.com/mom.gr

 Η δικαστική προστασία έναντι της κλιματικής αλλαγής: τρεις πρόσφατες αποφάσεις

Η κλιματική κρίση αποτελεί αναμφισβήτητα ένα εξαιρετικά επείγον και μείζον περιβαλλοντικό ζήτημα στην επίλυση του οποίου συμβάλλουν, η επιστημονική κοινότητα, η πολιτική τάξη και η δικαιοσύνη. Είναι εύκολο να διαπιστώσει κανείς ότι η επιστημονική κοινότητα (στη συντριπτική της πλειοψηφία) μάς παρέχει διαρκώς αξιόπιστα δεδομένα και αναλύσεις για διάφορες πλευρές της κλιματικής κρίσης (περιβαλλοντικές, κοινωνικές, οικονομικές κλπ) που είναι απολύτως αναγκαία για την ανάληψη δράσης. Η πολιτική, από την πλευρά της, έλαβε σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες και υιοθέτησε νομικά δεσμευτικούς κανόνες για την αντιμετώπιση της κρίσης αυτής σε διεθνές, ενωσιακό και εθνικό επίπεδο, χωρίς ωστόσο να μπορέσει να ανταποκριθεί στις παραπάνω δεσμεύσεις, στο βαθμό που επιβάλλεται, με τη λήψη και υλοποίηση συγκεκριμένων μέτρων. Τέλος, η δικαιοσύνη, στο πλαίσιο παροχής δικαστικής προστασίας, έχει σημαντικό μερίδιο στην αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος. Πράγματι, σήμερα, είναι σε εξέλιξη χιλιάδες δίκες στις ΗΠΑ (όπου έχουν εκδοθεί δεκάδες αποφάσεις) και εκατοντάδες δίκες στον υπόλοιπο κόσμο και στην Ευρώπη.

Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, παρατηρούμε μια έντονη δικαστική δραστηριότητα στην οποία πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν οι πολίτες (με τις οργανώσεις τους) καθώς είναι αυτοί που προσφεύγουν στα δικαστήρια εναντίον υπερεθνικών οντοτήτων, κρατών ή μεγάλων εταιριών για την κλιματική αλλαγή. Την τελευταία περίοδο (που αρχίζει με την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των Κάτω Χωρών στην υπόθεση Urgenda) εκδόθηκαν τρεις δικαστικές αποφάσεις οι οποίες έχουν εξαιρετικό νομικό (και ευρύτερο) ενδιαφέρον. Πρόκειται για την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ιρλανδίας, την απόφαση του Γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας και εκείνη του Διοικητικού Πρωτοδικείου του Παρισιού.

Οι τρεις πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις

Στις 31 Ιουλίου 2020, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιρλανδίας εξέδωσε μια απόφαση στην υπόθεση Friends of the Irish Environment v Ireland, που αποτελεί μια σημαντική νίκη στον αγώνα εναντίον της κλιματικής αλλαγής. Με την εν λόγω απόφαση το Δικαστήριο ακύρωσε το εθνικό σχέδιο μετριασμού της κλιματικής αλλαγής, που υιοθετήθηκε από την κυβέρνηση, για το λόγο ότι παραβιάστηκε η σχετική νομοθεσία (Climate Action and Low Carbon Development Act 2015). Ειδικότερα, πρώτον, το Δικαστήριο έκρινε ότι παραδεκτώς ελέγχεται δικαστικά το εθνικό σχέδιο με το επιχείρημα ότι δεν αποτελεί πολιτική πρωτοβουλία αλλά εκτελεστή διοικητική πράξη που εκδόθηκε σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ανωτέρω νομοθεσίας. Δεύτερον, το Δικαστήριο εξέτασε κατά πόσον το εθνικό σχέδιο είναι σύμφωνο με τις ειδικότερες ρυθμίσεις της νομοθεσίας και έκρινε ότι αυτό δεν καλύπτει τους στόχους (the 2050 National Transition Objective) που προβλέπονται από τη νομοθεσία καθώς είναι ασαφές και αόριστο και, επιπλέον, στερεί το κοινό από την αναγκαία και κατάλληλη πληροφόρηση.

Στις 19 Νοεμβρίου 2020 το Συμβούλιο της Επικρατείας (Conseil d’État) της Γαλλίας εξέδωσε μια σημαντική απόφαση στην υπόθεση “Commune de Grande-Synthe” σχετικά με την ακύρωση της άρνησης του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας και της γαλλικής κυβέρνησης να λάβουν μέτρα για να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ). Ειδικότερα, το Δικαστήριο: πρώτον, απέρριψε ως απαράδεκτο το αίτημα σχετικά με την αναγνώριση υποχρέωσης του κράτους να λάβει τη νομοθετική πρωτοβουλία για να «καταστήσει υποχρεωτική την κλιματική προτεραιότητα». Δεύτερον, απέρριψε ως αβάσιμο το αίτημα για ακύρωση της έμμεσης άρνησης του κράτους να λάβει τα κατάλληλα κανονιστικά μέτρα για να «καταστήσουν υποχρεωτική την κλιματική προτεραιότητα». Τρίτον, ανέστειλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως για διάστημα τριών μηνών αναφορικά με το αίτημα να ακυρωθεί η έμμεση άρνηση του γαλλικού δημοσίου «να λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα που θα επιτρέψουν να αναστραφεί η καμπύλη των εκπομπών ΑτΘ που παράγονται στην εθνική επικράτεια έτσι ώστε να γίνουν σεβαστές οι δεσμεύσεις της Γαλλίας σε διεθνές και εθνικό επίπεδο.»

Ειδικότερα, σχετικά με το τρίτο αίτημα -και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον της απόφασης- το Δικαστήριο έκρινε ότι ο στόχος της μείωσης των εκπομπών ΑτΘ είναι νομικά δεσμευτικός σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία η οποία κάνει ρητή αναφορά στη Σύμβαση για το κλίμα του ΟΗΕ (1992) και στη συμφωνία του Παρισιού (2015). Ο εν λόγω στόχος συνίσταται σε εκπομπές ΑτΘ με όριο τους 442 Mt κατ’έτος. Επειδή το Δικαστήριο δεν είχε την κατάλληλη πληροφόρηση σχετικά με το κατά πόσον υφίστανται τέτοια μέτρα διέταξε να συμπληρωθεί ο φάκελος, ώστε να ελεγχθεί εάν τα υπάρχοντα μέτρα μπορούν να καλύψουν τον ως άνω στόχο, τάσσοντας την ως άνω προθεσμία των τριών μηνών.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, εν αναμονή των απαιτούμενων ενεργειών του γαλλικού δημοσίου αναφορικά με τα μέτρα μείωσης των εκπομπών ΑτΘ των οποίων το όριο ορίζεται από τη νομοθεσία (ενωσιακή και εθνική). Η εν λόγω απόφαση είναι σημαντική διότι καθιστά σαφές ότι οι δράσεις της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο ο οποίος στηρίζεται στις προβλέψεις της διεθνούς, ενωσιακής και εθνικής νομοθεσίας. Αν και δεν αναγνωρίζει το άμεσο αποτέλεσμα των οικείων διατάξεων της σύμβασης του ΟΗΕ για το κλίμα και της συμφωνίας του Παρισιού, ωστόσο αποφαίνεται ότι οι διεθνείς ρυθμίσεις «πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των εθνικών διατάξεων κυρίως αυτών που αναφέρονται στους στόχους και στην υλοποίησή τους.»

Στις 3 Φεβρουαρίου 2021 το Διοικητικό Πρωτοδικείο του Παρισιού εξέδωσε την πολυαναμενόμενη, καθώς η προσφυγή υποστηρίχθηκε από 2.500.000 πολίτες, απόφαση στην υπόθεση “l’affaire du siècle” με την οποία: α) καταδίκασε το γαλλικό κράτος στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης των προσφευγουσών οργανώσεων με την καταβολή αποζημίωσης του συμβολικού ποσού του ενός ευρώ, β) απέρριψε το αίτημα για την αποκατάσταση της οικολογικής ζημίας και γ) ανέστειλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως για δύο μήνες αναφορικά με το αίτημα να υποχρεωθεί το γαλλικό δημόσιο να λάβει τα πρόσφορα μέτρα ώστε να παύσει η επιδείνωση της διαπιστωθείσας οικολογικής ζημίας.

Ειδικότερα, αναφορικά με την οικολογική ζημία (ορίζεται στα άρθρα 1246, 1247, 1248 και 1249 του γαλλικού αστικού κώδικα) το δικαστήριο έκρινε ότι, με βάση τα στοιχεία του φακέλου, αυτή έχει επέλθει. Ωστόσο κρίθηκε ότι η οικολογική ζημία, η οποία δεν είναι προσωπική ζημία, πρέπει να αποκατασταθεί in natura προεχόντως και ότι το κράτος υπέχει ευθύνη προς αποζημίωση στους αιτούντες μόνο όταν αποδειχθεί ότι αυτό δεν αποκατέστησε in natura την οικολογική ζημία, πράγμα που εν προκειμένω δεν αποδείχθηκε. Για το λόγο αυτό απορρίφθηκε το αίτημα για καταβολή αποζημίωσης του συμβολικού ποσού του ενός ευρώ λόγω της οικολογικής ζημίας.

Περαιτέρω, το γαλλικό κράτος έχει τη γενική υποχρέωση να αναλάβει δράση εναντίον της κλιματικής αλλαγής, υποχρέωση που προκύπτει από τις διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες, τη νομοθεσία της ΕΕ και την εθνική νομοθεσία. Συγκεκριμένα, οφείλει να προβεί σε κανονιστικές ρυθμίσεις που θα αποβλέπουν στη μείωση των εκπομπών ΑτΘ στην εθνική επικράτεια σε συγκεκριμένες χρονικές προθεσμίες και στη λήψη συγκεκριμένων μέτρων. Ωστόσο, επειδή τα στοιχεία του φακέλου δεν επιτρέπουν στο δικαστήριο να προσδιορίσει με ακρίβεια τα μέτρα που πρέπει να λάβει το κράτος, ανέστειλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως μέχρι να εισφερθούν από τη διοίκηση αυτά τα επιπλέον στοιχεία. Η σημασία της εν λόγω απόφασης έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι αναγνωρίζει την υποχρέωση του κράτους για αποκατάσταση της ζημίας και παράλληλα επιβάλλει σε αυτό να λάβει τα κατάλληλα μέτρα μείωσης των εκπομπών ΑτΘ με βάση τις διατάξεις για αδικοπρακτική ευθύνη. Σε αυτό συνίσταται και η πρωτοτυπία της απόφασης.

* Του Γιώργου Μπάλια*

https://giorgosbalias.gr

Ο Γ. Μπάλιας είναι αναπληρωτής καθηγητής Περιβαλλοντικής Πολιτικής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

 Fake Green: Ένα βρώμικο «πράσινο ξέπλυμα» που καταστρέφει τον πλανήτη

Τα τελευταία χρόνια, πληθαίνουν συνεχώς οι συζητήσεις σχετικά με τις έννοιες της «βιωσιμότητας», της «πράσινης ανάπτυξης» και των «ανανεώσιμων πηγών ενέργειας».

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, με το «Green Deal», έχει θέσει ορισμένους περιβαλλοντικούς στόχους έως το 2050, ταξινομώντας μάλιστα τις επιτρεπόμενες επενδύσεις με βάση ορισμένα περιβαλλοντικά κριτήρια, προκρίνοντας το όριο εκπομπής των 100 g CO2/KWh για την παραγωγή ενέργειας, ως το ανώτατο επίπεδο για να χαρακτηριστεί μια επένδυση «πράσινη» και «βιώσιμη».

Μάλιστα, με βάση το συγκεκριμένο όριο, τα ορυκτά καύσιμα -άνθρακας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο- δεν μπορούν να θεωρηθούν «βιώσιμα», καθώς παράγουν εκπομπές πάνω από το όριο, άρα οι επενδύσεις σε αυτά, κανονικά, θα θεωρούνται «μη επιτρεπτές».

Παρ’ όλα αυτά, αρκετές τράπεζες αλλά και πετρελαιοβιομηχανίες ανά τον πλανήτη, παρακάμπτουν σκοπίμως τόσο τα όσα προτάσσει το «Green Deal», αλλά και η Συνθήκη των Παρισίων για το περιβάλλον και όχι μόνο δε συμμορφώνονται με βάση τους περιβαλλοντικούς στόχους, αλλά, αντιθέτως, βαφτίζουν «πράσινες» αρκετές τους επενδύσεις, οι οποίες σχετίζονται με επιχειρήσεις-ρυπαντές που δραστηριοποιούνται σε μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.

Αυτός είναι και ο λόγος που δεκάδες περιβαλλοντικές οργανώσεις στην Ευρώπη, χρησιμοποιώντας ως σύνθημα το «Stop Fake Green» («Σταματήστε το πράσινο-μαϊμού»), καλούν τους πολίτες να συνυπογράψουν (στον ιστότοπο https://www. stopfakegreen.eu/) κείμενο που απευθύνεται στην πρόεδρο της Κομισιόν, Φον ντερ Λάιεν, στους αντιπροέδρους Ντομπρόβσκις και Τίμερμανς και στον επίτροπο ΜακΓκίνες, με το οποίο αναφέρουν χαρακτηριστικά πως «οι τραπεζίτες είναι ελεύθεροι να ορίσουν τι είναι «πράσινο», με αποτέλεσμα τα ορυκτά καύσιμα, οι ρυπογόνες μεταφορές, η «βρώμικη» γεωργία και τα φυτοφάρμακα, να χαρακτηρίζονται περιβαλλοντικά βιώσιμα».

Βέβαια, όπως αναφέρει το Environmental Finance, μερικές από τις μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου, έχουν δεσμευτεί πως θα επενδύσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε «βιώσιμες» επενδύσεις, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι τα χαρτοφυλάκια τους, είναι απολύτως ευθυγραμμισμένα με τους περιβαλλοντικούς στόχους της Συνθήκης των Παρισιών. Αντίστοιχα, ο Ralph Hammers, γενικός διευθυντής της τράπεζας ING, δήλωνε στους Financial Times πως «οι τράπεζες πραγματοποιούν κυρίως πράσινες επενδύσεις».

Στην πραγματικότητα όμως, τόσο οι κατηγορίες εις βάρος της βρετανικής τράπεζας, HSBC, προ ολίγων ημερών, για επενδύσεις ύψους 2.4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων στη βιομηχανία εξόρυξης άνθρακα (ενώ είχε δεσμευτεί πως θα εκμηδενίσει τις επενδύσεις της σε τέτοιου είδους βιομηχανίες), όσο και η ανάλυση της ShareAction που έδειξε πως, η ίδια τράπεζα, επένδυσε 1.8 δισεκατομμύρια δολάρια σε ορυκτά καύσιμα, μόλις 4 μήνες μετά τις «δεσμεύσεις» της, δείχνουν μια διαφορετική πραγματικότητα, η οποία ασφαλώς, δεν αφορά μόνο την HSBC, αλλά ορισμένα από τα μεγαλύτερα τραπεζικά ιδρύματα του πλανήτη.

«Τα πρώτα 3 χρόνια, από τη συμφωνία των Παρισίων (2016-2018), 33 από τις μεγαλύτερες τράπεζες του πλανήτη, πραγματοποίησαν συμφωνίες ύψους 1.9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων με τις βιομηχανίες εξόρυξης ορυκτών καυσίμων», γράφει η έκθεση του Rainforest Action Network, το οποίο μάλιστα επισημαίνει πως, οι χειρότερες τράπεζες, μεταξύ άλλων, με βάση την ασυνέπεια τους στις δεσμεύσεις που έχουν πραγματοποιήσει σχετικά με την περιβαλλοντική τους πολιτική και στις πράξεις τους, είναι η αμερικάνικη CITIGROUP, η βρετανική Barclays και η γαλλική BNP PARIBAS.

Αξίζει να σημειωθεί βέβαια πως στη συγκεκριμένη λίστα εντάσσονται αρκετές τράπεζες από την Ιαπωνία, την Κίνα και τη Μαλαισία, ενώ, σύμφωνα με το Intercept, αντίστοιχες ασυνέπειες παρατηρούνται και σε τράπεζες της Αυστραλίας από το 2015.

Επίσης, όπως αναφέρει το Bloomberg, η μεγαλύτερη τράπεζα της Σκανδιναβίας, Nordea Bank Abp, βοηθούσε τους πελάτες της να επενδύουν σε «μη βιώσιμες» και σε καμία περίπτωση «πράσινες» επιχειρήσεις, απλώς, χαρακτηρίζοντας τις επιχειρήσεις αυτές (άρα και τις επενδύσεις), ως καθ’ όλα «πράσινες» και θεμιτές, παρακάμπτοντας τη νομοθεσία και επιτρέπωντας στους πελάτες της να πραγματοποιήσουν ανενόχλητοι τις επενδύσεις τους.

Στην πραγματικότητα, η συγκεκριμένη τακτική από τη Nordea (αλλά και από τις υπόλοιπες προαναφερθείσες τράπεζες), χαρακτηρίζεται ως «πράσινο ξέπλυμα», δηλαδή, η δημιουργία μιας ψεύτικης εικόνας για μια επιχείρηση πως λειτουργεί με «βιώσιμο» και «φιλικό προς το περιβάλλον» τρόπο, ενώ, πράττει ακριβώς το αντίθετο.

Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί, πως, το «πράσινο ξέπλυμα», σχετίζεται άμεσα με την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με τη «βιωσιμότητα» των αγαθών που αγοράζουν και καταναλώνουν.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι καθηγητές σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ, Ferrell και Hartline στο βιβλίο τους “Marketing Strategy: Text and Case” : «Οι καταναλωτές πλέον, επιθυμούν να συνδεθούν και να αγοράζουν προϊόντα από «κοινωνικά υπεύθυνες εταιρείες», οι οποίες είναι φιλικές προς το περιβάλλον. Υπογραμμίζοντας λοιπόν, την ιδιότητα πως ένα προϊόν, είναι «πράσινο», η τακτική αυτή συμβάλλει στην υψηλότερη αποτελεσματικότητα του μάρκετινγκ».

Ουσιαστικά, μια σειρά από εταιρείες, οι οποίες κάθε άλλο παρά τηρούν και σέβονται τους περιβαλλοντικούς στόχους, προσπαθούν να πείσουν τους καταναλωτές πως τα προϊόντα τους και ο τρόπος παραγωγής τους, σχετίζονται άμεσα με τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Πως το κάνουν αυτό;

Όπως αναφέρει το Bloomberg, κατά μέσο όρο, οι πέντε μεγαλύτερες δημόσιες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα του φυσικού αερίου και της εξόρυξης πετρελαίου, ξοδεύουν πάνω από 400 εκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο 1) για να ασκήσουν πιέσεις σε πολιτικούς (lobbying), αλλά και 2) στο μάρκετινγκ τους, έτσι ώστε να παρουσιάζονται ως «πράσινες», την ώρα που, το 2019, τέσσερα χρόνια έπειτα από τη συνθήκη των Παρισίων, οι εκπομπές ρύπων έφτασαν το υψηλότερο επίπεδο τους στην ιστορία, σύμφωνα με τους New York Times.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων εταιρειών είναι η Exxon Mobil, η ΒP, η Chevron και η Shell, με την μη κερδοσκοπική οργάνωση ClientEarth, να περιγράφει ακριβώς τι εστί «πράσινο ξέπλυμα», παραθέτοντας στοιχεία από την δράση της BP:

«Η BP ξοδεύει πάρα πολλά εκατομμύρια σε διαφημιστικές καμπάνιες για να δώσει την εντύπωση ότι χρησιμοποιεί ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ότι το φυσικό αέριο της είναι καθαρότερο και ότι αποτελεί μέρος της κλιματικής λύσης. Αυτό είναι απλά ένα ψέμα. Ενώ λοιπόν, οι διαφημίσεις της BP επικεντρώνονται στην καθαρή ενέργεια, στην πραγματικότητα, περισσότερο από το 96% των ετήσιων κεφαλαιουχικών δαπανών της εταιρείας αφορούν το πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της, η BP ξοδεύει λιγότερα από τέσσερα κιλά ανά εκατό, για επενδύσεις χαμηλών εκπομπών άνθρακα κάθε χρόνο. Τα υπόλοιπα, απλά τροφοδοτούν την κλιματική κρίση».

Δεν είναι όμως μόνο οι τράπεζες και οι πετρελαιοβομηχανίες, οι οποίες χρησιμοποιούν το μάρκετινγκ, ώστε να πραγματοποιήσουν το δικό τους «πράσινο ξέπλυμα». Σύμφωνα με την έρευνα της TerraChoice, με τίτλο «The Sins of Greenwashing Home and Family», το 95% των «πράσινων» προϊόντων στην βρετανική αγορά το 2010, αποτελούσαν άμεσα ή έμμεσα, αποτέλεσμα «πράσινου ξεπλύματος». Τέλος, ιδιαίτερα σημαντικό να αναφερθεί, είναι και το γεγονός πως, σύμφωνα με το The Intercept, οι εφημερίδες New York Times και Washington Post, συνέβαλαν στο συγκεκριμένο «ξέπλυμα» μεγάλων πετρελαιοβιομηχανιών.

Βέβαια, από την άλλη πλευρά, όπως αναφέρουν και οι οργανώσεις με το σύνθημα «Stop Fake Plastic»: «Έχουμε τώρα την ευκαιρία να συμμετάσχουμε στη δημόσια διαβούλευση για να καθορίσουμε τον ευρωπαϊκό νόμο που ορίζει τι είναι «πράσινο», και να σταματήσουμε εδώ και τώρα το πράσινο ξέπλυμα».

*tvxs.gr

Ευάγγελος Θεοδώρου

 Ήρθε η.... άνοιξη, ήρθαν και οι κάμπιες στα πεύκα του περιαστικού μας άλσους!

Τις τελευταίες ημέρες το πευκοδάσος στον Προφήτη Ηλία παρουσιάζει αυτή την εικόνα. Οι αρμόδιοι, Δασαρχείο -Δήμος πρέπει άμεσα να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα.

Η Κάμπια του πεύκου

είναι ένα συγκεκριμένο λεπιδόπτερο των ευρωπαϊκών δασών των κωνοφόρων, που θεωρείται συχνά σαν παράσιτο ανεξάρτητα από τον πληθυσμό ή την επίδρασή του στο περιβάλλον. Είναι ένα σοβαρό επιζήμιο έντομο και από αυτό το είδος παράγονται οι χειρότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Το είδος αυτού του εντόμου συνυπάρχει με τα δάση των πεύκων μας πολύ πριν εμφανιστεί το πρώτο ανθρώπινο είδος. Θεωρούμε όμως ότι η ανεξέλεγκτη εμφάνιση αυτού του οργανισμού σε μεγάλους πληθυσμούς θα παράγει αρνητικές επιπτώσεις στη γεωργική ή δασική παραγωγή, δηλαδή σημαντική οικονομική ζημία. Αυτή η ξαφνική εμφάνιση μεγάλων πληθυσμών συνήθως προέρχεται από προηγούμενες μετατροπές στο περιβάλλον, είτε Ανθρώπινης προέλευσης, όπως η μείωση της βιοποικιλότητας (δημιουργία μονοκαλλιεργειών, καταστροφή ενδιαιτημάτων, αλλοίωση της τροφικής αλυσίδας με φυτοφάρμακα που εξαλείφουν αρπακτικά…) ή της φυσικής προέλευσης ως κλιματολογικούς παράγοντες (θερμότητα, βροχή…). Το περιαστικό πράσινο στις πόλεις της χώρας μας αποτελείται συνήθως από πεύκα.Τα κουκούλια που σχηματίζουν οι φωλιές της πευκοκάμπιας στα δένδρα, είναι ιδιαίτερα ευδιάκριτα και για πολλούς αντιαισθητικά.

Είναι αλήθεια ότι στο αστικό περιβάλλον οι κάμπιες του πεύκου μπορούν να είναι ενοχλητικές ή επικίνδυνες, επειδή η παρουσία τους μπορεί να προκαλέσει τα εξανθήματα στα παιδιά ή την ασφυξία στα κατοικίδια ζώα που μεταφέρονται στο στόμα.

Ιδιαίτερα δε σε πόλεις, τα προβλήματα που προκαλεί το συγκεκριμένο αυτό είδος εντόμου αγγίζουν πολύ πιο έντονα την καθημερινότητα του ανθρώπου. Η πευκοκάμπια (ή) pityocampa λοιπόν, αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά είδη εντόμων που εμφανίζονται στη χώρα μας, αλλά και γενικότερα στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, ενώ η εξάπλωσή της φτάνει μέχρι και την κεντρική Ευρώπη (Αυστρία, Γαλλία, Ουγγαρία, κ.ά.). Τα τελευταία όμως χρόνια, και λόγω της κλιματικής αλλαγής, παρατηρείται μια μετατόπιση των ορίων εξάπλωσης του είδους προς το βορρά, καθώς οι θερμοκρασίες που επικρατούν εκεί δεν είναι πλέον απαγορευτικές για την ανάπτυξή του.

Η συνεχόμενη παρουσία του εντόμου στην περιοχή της Μεσογείου επιβεβαιώνεται και από ιστορικές πηγές (Πεδάνιος Διοσκουρίδης 40-90 μ.Χ. – Γαληνός 129-200/216 μ.Χ. – Πλήνιος 23-79 μ.Χ.). Οι προαναφερθέντες συγγραφείς αναφέρουν την παρουσία μιας κάμπιας με τρίχες που τρέφεται από τις βελόνες των πεύκων. Αυτή η ιδιότητα του είδους αποδόθηκε με το δεύτερο τμήμα της διωνυμικής ονοματολογίας του είδους pityocampa, καθώς «πιτυών» είναι το δάσος πεύκων και «καμπή» είναι η κάμπια στα Αρχαία Ελληνικά. Ετυμολογικά όμως και το όνομα του γένους, Thaumetopoea έχει ελληνική ρίζα θαύμα + ποιώ), κάτι που ίσως οφείλεται στην μεταβαλλόμενη πορεία της βιολογίας του είδους, η οποία ενδεχομένως φάνταζε τότε ως κάτι το «θαυματοποιόν» (νύμφωση στο έδαφος κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού – εξαφάνιση για κάποιο διάστημα – έξοδος ενήλικων εντόμων από το έδαφος – επανεμφάνιση – κ.ά.)

Κάμπια των πεύκων – Πιτυοκάμπη (Thaumetopoea pityocampa)

Βιολογία του εντόμου

Όπως και από το όνομά της προκύπτει, η πευκοκάμπια προσβάλλει κατά κύριο λόγο τα πεύκα (Pinus sp.) αλλά και διάφορα είδη κέδρου (Cedrus sp.). Ανάμεσα στα διάφορα είδη πεύκου, η κουκουναριά (Pinus pinea) είναι το λιγότερο επιθυμητό είδος, κάτι που συνδέεται τόσο με τη διάμετρο των βελονών όσο και με την αυτή καθαυτή χημική σύστασή τους.

Ο βιολογικός κύκλος του εντόμου ξεκινάει περίπου τον Αύγουστο, όταν και τα ενήλικα (αρσενικά) άτομα πετούν προς αναζήτηση συντρόφου για αναπαραγωγή, κάτι που όμως εξαρτάται τόσο από το υψόμετρο (σε χαμηλά υψόμετρα αυτό πραγματοποιείται νωρίτερα) όσο και από τη θερμοκρασία (οι χαμηλές θερμοκρασίες καθυστερούν την περίοδο πτήσης). Τα αρσενικά άτομα εμφανίζονται νωρίτερα από τα θηλυκά και μπορούν να πετάξουν έως και 2 χιλιόμετρα, ενώ τα θηλυκά πετούν ελάχιστα έως καθόλου. Κατά την περίοδο της σύζευξης, τα θηλυκά ενήλικα άτομα εκλύουν μια χημική προσελκυστική ουσία (φερομόνη) με την οποία έλκουν τα αρσενικά. Σχεδόν αμέσως μετά τη σύζευξη, το θηλυκό άτομο ξεκινάει την απόθεση των ωών αρχικά στη βάση δύο βελονών. Στη συνέχεια, κινείται σπειροειδώς γύρω από τις βελόνες αποθέτοντας τα ωά, τα οποία και καλύπτει με τα λέπια που βρίσκονται στη βάση της κοιλιάς του, δημιουργώντας έναν χαρακτηριστικό κύλινδρο ωών. Σπανιότερα τα ωά αποτίθενται με τον ίδιο τρόπο γύρω από λεπτούς κλαδίσκους.

Η ανάπτυξη των εμβρύων διαρκεί 30-45 ημέρες, και μετά την εκκόλαψη των ωών, οι προνύμφες περνούν πέντε συνολικά στάδια μέχρι να είναι έτοιμες για τη νύμφωση. Χαρακτηριστική είναι η έντονη κοινωνικότητα που οι προνύμφες δείχνουν από την πρώτη κιόλας στιγμή, δημιουργώντας φωλιές με αραιά νήματα, οι οποίες βρίσκονται αρχικά πολύ κοντά στους κυλίνδρους των ωών. Στα επόμενα προνυμφικά στάδια, οι προνύμφες αλλάζουν φωλιές, οι οποίες σταδιακά γίνονται ολοένα πιο μεγάλες και πιο συνεκτικές, ενώ καθώς οδηγούμαστε προς το χειμώνα, η θέση τους μετατοπίζεται προς την κορυφή τον δέντρων. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζουν την απρόσκοπτη και όσο το δυνατόν πιο άμεση επαφή με την ηλιακή ακτινοβολία, στοιχείο κρίσιμο για τη διατήρηση της θερμοκρασίας μέσα στη φωλιά, ειδικά όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι χαμηλή (χειμώνας).

Μετά το τρίτο προνυμφικό στάδιο και ιδιαίτερα στο πέμπτο, οι προνύμφες όταν ερεθιστούν αποκτούν την ικανότητα να εκτοξεύουν τριχίδια από ειδικούς θύλακες που βρίσκονται στη ράχη τους. Τα τριχίδια αυτά περιέχουν ένα μίγμα τουλάχιστον 70 πρωτεϊνών, ανάμεσα στις οποίες κάποιες είναι αλλεργιογόνες, δημιουργώντας αλλεργική αντίδραση μόλις έρθουν σε επαφή με το δέρμα. Εξαιτίας του μικρού μεγέθους των τριχιδίων (100-250 μm) και του μεγάλου αριθμού τους (περίπου 106 σε κάθε προνύμφη) η διασπορά τους είναι πολύ γρήγορη με αποτέλεσμα το φαινόμενο του «κνησμού» να παρατηρείται για μια σχετικά μεγάλη περίοδο, από Μάρτιο μέχρι και Ιούνιο.

Αφού ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της προνύμφης (πέμπτο προνυμφικό στάδιο) και εφόσον η θερμοκρασία του εδάφους είναι υψηλότερη από 10 °C, οι ώριμες προνύμφες ενός δέντρου συγκεντρώνονται σε ένα σημείο του κορμού παραμένοντας σε επαφή μεταξύ τους με τη βοήθεια πλευρικών τριχιδίων.Στη συνέχεια, μια θηλυκή προνύμφη τίθεται επικεφαλής και ξεκινάει μια μορφή «λιτανείας», όπου κάθε προνύμφη ακολουθεί την άλλη, διατηρώντας επαφή μεταξύ τους με τη βοήθεια των τριχιδίων που φέρουν στην κεφαλή τους και το τελευταίο κοιλιακό τους τμήμα. Η «λιτανεία» αυτή κατευθύνεται στο έδαφος, όπου η «αρχηγός» της αναζητά μια κατάλληλη θέση για νύμφωση, ένα σημείο δηλαδή καλά ηλιαζόμενο, με χαλαρό έδαφος και απαλλαγμένο από υποβλάστηση ή βελονοτάπητα, ώστε να είναι εύκολη η διείσδυση των προνυμφών μέσα σε αυτό. Μόλις αυτή η θέση εντοπιστεί, ξεκινούν όλες μαζί να απομακρύνουν το χώμα, μετατοπίζοντας κόκκους εδάφους από τριχίδιο σε τριχίδιο, και από προνύμφη σε προνύμφη. Σταδιακά και με τον τρόπο αυτό, το σύνολο των προνυμφών της λιτανείας εισέρχεται στο έδαφος, σε βάθος περίπου 8 έως 10 εκατοστά, όπου και πραγματοποιείται η νύμφωση. Με την ολοκλήρωση της νύμφωσης, τα ενήλικα άτομα θα εξέλθουν από το βομβύκιο περίπου τον Αύγουστο, ξεκινώντας έναν νέο βιολογικό κύκλο.

Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην πευκοκάμπια

Από την Ισπανία έχουμε την παρακάτω ενημέρωση:

Η εμφάνιση της πευκοκάμπιας που επηρεάζει το πεύκο έχει προχωρήσει φέτος το 2020 νωρίτερα σαν αποτέλεσμα της έλλειψης βροχών και της αύξησης των θερμοκρασιών λόγω της κλιματικής αλλαγής, έτσι ώστε να έχουμε προσβολές στα πεύκα των πάρκων, των κήπων και των δασικών συμπλεγμάτων ορισμένων περιοχών. Αυτό προκαλεί σοβαρές ζημιές στα πεύκα, η οποία συνεπάγεται σημαντικές οικονομικές και περιβαλλοντικές απώλειες. Η πρώιμη εμφάνιση της πευκοκάμπιας οδηγεί τους πολίτες και τις διοικήσεις να λάβουν τα αναγκαία μέτρα πρόληψης και επιτήρησης για την αποτροπή τέτοιων ζημιών. Το φθινόπωρο του 2019, είναι ένα από τα θερμότερα που θυμόμαστε τα τελευταία χρόνια, έχει οδηγήσει δε στην επιτάχυνση του βιολογικού κύκλου της πευκοκάμπιας και στην επέκταση του εντόμου που μπορεί να είναι πολύ επιβλαβές για τους ανθρώπους και τα ζώα στις πόλεις. Αυτός ο παράγοντας, μαζί με τις θερμοκρασίες άνοιξης, που επικρατούν στα μέσα του χειμώνα, όπως συμβαίνει σε ορισμένες περιοχές της χώρας, προκάλεσε την λεγόμενη «προσβολή των πεύκων από τη κάμπια» με αποτέλεσμα αυτά να προχωρήσουν στο τέλος του φυσικού κύκλου ανάπτυξης τους. Η παρουσία της πευκοκάμπιας και η επέκταση των προσβολών, έρχεται για ένα ακόμη έτος νωρίτερα από το συνηθισμένο λόγω της αύξησης των θερμοκρασιών.

Ο κύκλος ζωής τους είναι αρκετά καλά καθορισμένος ακόμα κι αν μπορεί να ποικίλει κατά ένα μήνα ανάλογα με τις θερμοκρασίες, η πρόοδος είναι ανάλογα με τη θερμότητα.

Σύμφωνα με την έρευνα οι προνύμφες της πευκοκάμπιας εκκολάπτονται το καλοκαίρι ή νωρίς το φθινόπωρο, ανάλογα με τη γεωγραφική τους εξάπλωση και αναπτύσσονται μέσω 5 σταδίων(L1-L5, Εικόνα 6), καταναλώνοντας βελόνες από τα πεύκα το βράδυ, από το φθινόπωρο έως τον χειμώνα. Κατά τη διάρκεια της μέρας, οι προνύμφες μαζεύονται σε φωλιές από μετάξι που προσφέρουν προστασία έναντι αρπααρπακτικών και χαμηλών θερμοκρασιών (Joosκ.ά., 1988).

Όταν οι προνύμφες φτάσουν στο 5ο στάδιο, κατεβαίνουν από το δέντρο σχηματίζοντας λιτανείες οι οποίες παρατηρούνται από Ιανουάριο έως Απρίλιο και εφόσον φτάσουν σε κατάλληλο έδαφος θα μπουν μέσα σε αυτό για να νυμφωθούν. Η νύμφωση μπορεί να διαρκέσει από Απρίλιο-Μάρτιο έως Ιούνιο με Σεπτέμβριο όπου θα βγουν από το έδαφος τα ενήλικα. Παρόλα αυτά στο είδος μπορεί να εμφανίσει παρατεταμένη διάπαυση κατά τη νύμφωση λόγω ακραίων θερμοκρασιών (Pimentelκ.ά. 2011).

Επειδή ακριβώς παρουσιάζει τον συγκεκριμένο βιολογικό κύκλο. Η ανάπτυξη και η εμφάνιση των εξάρσεων στο συγκεκριμένο έντομο επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την επίδραση της θερμοκρασίας κατά τα προνυμφικά στάδιά του. Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας κατά την οποία τρέφονται, με αποτέλεσμα χαμηλές θερμοκρασίες το βράδυ να έχουν περιοριστικό ρόλο στην ανάπτυξή τους (Battistiκ.ά., 2005; Togioκ.ά.2017).

Ζημίες

Η τροφική δραστηριότητα των προνυμφών μπορεί να προκαλέσει απώλεια αύξησης της τάξης του 20-45%. Οι διαρκείς προσπάθειες των δέντρων για αναβλάστηση, τα οδηγούν στην απογύμνωση της κόμης, στην σταδιακή καχεξία ακόμα και στην ολοσχερή νέκρωσή τους νεαρής ηλικίας δέντρα αλλά και ενήλικα. Η μείωση της φυλλικής επιφάνειας συνεπάγεται την μείωση της αισθητικής αξίας των δέντρων καθώς και του περιβαλλοντικού οφέλους τους.

Εκτός όμως από την σοβαρή αυτή απώλεια, η οποία μπορεί να οδηγήσει και στη νέκρωση ακόμη νεαρών δενδρυλλίων, υπάρχει και το πρόβλημα υγείας, το οποίο προέρχεται από τα τριχίδια των προνυμφών. Αυτά μπορούν να προκαλέσουν στον άνθρωπο εκζέματα, διάφορα εξανθήματα, αναπνευστικές διαταραχές και προβλήματα στην όρασή του.

Φυσικοί εχθροί της πευκοκάμπιας

Οι φυσικοί εχθροί της πευκοκάμπιας διαφέρουν ανάλογα με το περιβάλλον που αυτή αναπτύσσεται.

Φυσικό περιβάλλον

– Η καταπολέμηση της προσβολής της πευκοκάμπιας σε πάρκα και αστικούς δημόσιους χώρους (οικολογικά) για την αποφυγή επαφής με παιδιά και κατοικίδια ζώα έχει νόημα.

– Η καταπολέμηση στα δάση και στις μεγάλες εκτάσεις φυσικών περιοχών είναι μια πολύ δαπανηρή και άχρηστη απόπειρα να δαμάσουμε τη φύση για να γίνει ένας αποστειρωμένος κήπος, αυτό δεν έχει νόημα».

Η προσβολή είναι μέρος της τροφικής αλυσίδας. Είναι ένα από τα λίγα όντα, που είναι ικανά να τρέφονται με τις βελόνες των πεύκων, μετατρέποντάς τα σε πλούσιες πρωτεΐνες που θα επωφεληθούν από τους θηρευτές τους και από τα περιττώματα που θα θρέψουν το φτωχό έδαφος των πεύκων.

Το έντομο όταν είναι ενήλικο θα χρησιμεύσει ως τροφή για τις νυχτερίδες, για τα χελιδόνια, τις σαλαμάνσκες … τα αυγά θα τρέφουν ενδοπαρασιτικές μικροσκοπικές σφήκες, γρύλους, μυρμήγκια …

Οι προνύμφες (οι κάμπιες) είναι λεία από διάφορα είδη πουλιών όπως για τους κούκους, κίσσες, κοράκια … και το κουκούλι θα επιδιωχθεί από τους τσαλαπετεινούς να σκάψουν με το ράμφος και τα νύχια για να το καταβροχθίσουν. Αυτή η αναφορά χρησιμεύει για να πάρουμε μια ιδέα για το πόσα στόματα τρέφονται στο μεσογειακό δάσος από τις πευκοκάμπιες και τις συνέπειες των τοξικών χημικών σε όλα αυτά τα είδη.

Αστικό περιβάλλον

Η κάμπια των πεύκων ειδικά στο αστικό περιβάλλον λόγω μειωμένης βιοποικιλότητας απουσιάζουν οι φυσικοί εχθροί και οι συνθήκες εν γένει είναι διαφορετικές σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον, προσβάλει τα πεύκα και αυξάνει υπερβολικά τον πληθυσμό της δημιουργώντας συνοπτικά τα ακόλουθα προβλήματα :Αλλεργικές αντιδράσεις από τις τρίχες της στο δέρμα στο αναπνευστικό και σε άλλα όργανα όπως μάτια και μύτη , τόσο σε κατοίκους όσο και σε ζώα συντροφιάς .

Καταπολέμηση

Πως θα μπορέσουμε να μειώσουμε το πρόβλημα της κάμπιας του πεύκου, που προκαλεί σημαντικά προβλήματα στην υγεία των δημοτών, των ζώων, αλλά και στα πευκόδεντρα; Δέντρα τα οποία είναι χαρακτηριστικό του νησιού, φυσική προστασία των ζώων και των πτηνών, πνεύμονες οξυγόνου αλλά και ομορφιάς.

Για να αντιμετωπιστεί με επιτυχία η πιτυοκάμπη, θα πρέπει οι επεμβάσεις να γίνουν την κατάλληλη εποχή, δηλαδή όταν βρίσκεται στο στάδιο της προνύμφης, με τα κατάλληλα σκευάσματα αλλά και με τον σωστό τρόπο. Λόγω δε της έκτασης του προβλήματος, της θέσης όπου βρίσκονται τα περισσότερα πεύκα (δάση, άλση, σχολεία κ.λπ.) αλλά και του μεγέθους τους, το έργο αυτό θα πρέπει να αναλάβουν οι τοπικές αυτοδιοικήσεις (οι εργασίες να ανατεθούν σε ιδιώτες έργων πρασίνου εφόσον ο Δήμος δεν διαθέτει επιστημονικό και εργατοτεχνικό προσωπικό με τις κατάλληλες υποδομές), ή οι κρατικοί φορείς, που διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό. Επειδή όμως πεύκα υπάρχουν παντού, δίπλα ή μέσα στις αυλές μας, ας δούμε πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε βιολογικά τις κάμπιες που ζουν σε αυτά. Διότι η χρήση χημικών σκευασμάτων αφενός προκαλεί τα γνωστά προβλήματα στο οικοσύστημα και στους φυσικούς εχθρούς της (πουλιά κ.ά.). αφετέρου απαγορεύεται σε κατοικημένες περιοχές.

Λόγω της μεγάλης ζημιάς λοιπόν που μπορεί να προκαλέσει η πιτυοκάμπη στα πεύκα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στην καταπολέμηση της.

Μηχανική. Ο τρόπος αυτός καταπολέμησης της πευκοκάμπιας, απόλυτα φιλικός προς το περιβάλλον, συνίσταται στο κόψιμο και κάψιμο της φωλιάς. Σε μικρές περιοχές και χαμηλά δέντρα οι φωλιές μπορούν να κοπούν και να καούν. Η διαδικασία αυτή ενδείκνυται να γίνεται από τα μέσα Νοεμβρίου ως και τον Φεβρουάριο. Με το ψαλίδι-κλαδευτήρι δέντρων στερεωμένο στο πτυσσόμενο κοντάρι, μπορούμε να αφαιρέσουμε κουκούλια από ύψος μέχρι και 5,5 μ κατά την διάρκεια του Χειμώνα. Παρά την αναμφισβήτητη αποτελεσματικότητα της μηχανικής καταπολέμησης, αυτή η μέθοδος ενέχει κίνδυνο για το προσωπικό που θα αναλάβει τη διεκπεραίωσή της, εξαιτίας των τριχιδίων της κάμπιας.Αναλυτικά παρακάτω.

Χημική. Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν νέα αποτελεσματικά εντομοκτόνα, τα οποία έχουν σαν βάση το Diflubenzuron. Αυτά επηρεάζουν τη σύνθεση της χιτίνης, με αποτέλεσμα το έντομο να μην είναι σε θέση να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο της εξέλιξής του, και να νεκρώνεται (Αβτζής 1989).

Οι χημικές μέθοδοι ελέγχου του εντόμου με εντομοκτόνα είναι πλέον ξεπερασμένες, μη αποτελεσματικές και επικίνδυνες για το περιβάλλον και τον άνθρωπο γενικά, αλλά και για την πλούσια πανίδα των πευκοδασών ειδικότερα.

Βιολογική. Αυτή επιτυγχάνεται με τη χρήση βιο-παρασκευασμάτων με βάση το βακτήριο Bacillus thurigiensis. Η δράση τους στηρίζεται στην παραγωγή μιας κρυσταλλικής δενδοτοξίνης, η οποία σχηματίζεται κατά την πορεία της σποριογέννεσης.

Η βιολογική καταπολέμηση όμως δεν στερείται πλέον σε αποτελεσματικότητα της χημικής, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη και την μηδενική επίδραση της μεθόδου αυτής στο οικοσύστημα των πευκοδασών. Αξίζει να τονίσουμε ότι οι βιολογικές μέθοδοι καταπολέμησης είναι όλες απόλυτα συμβατές με το σύνολο των φυσικών εχθρών όπως αρπακτικά έντομα και παρασιτοειδή, πουλιά, τρωκτικά κ.α.

Ο βάκιλος της Θουριγίας (Bacillus Thuringiensis) είναι η πιο διαδεδομένη βιολογική μέθοδος καταπολέμησης της κάμπιας του πεύκου (καταπολέμηση των νεοεκκολαπτόμενων προνυμφών). Είναι σε μορφή σκόνης και χρησιμοποιείται με ψεκασμούς των δέντρων. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για αεροψεκασμούς με αεροσκάφος σε μεγάλα πευκοδάση, ενώ τα υπόλοιπα βιολογικά μέσα παρουσιάζουν δυσκολίες σε αυτού του είδους την εφαρμογή.

Πρέπει να ψεκάζεται όλη η κόμη του πεύκου αργά το σούρουπο (απόγευμα) ώστε όταν οι νεαρές προνύμφες της πιτυοκάμπης βγουν το βράδυ για να τραφούν, να καταπιούν την τοξίνη του βακίλου και έτσι σε βάθος χρόνου να πεθάνουν. Το πλεονέκτημα είναι η ευκολία της εφαρμογής (απλός ψεκασμός με ψεκαστήρα ή ψεκαστικό μηχάνημα) και ή υψηλή αποτελεσματικότητα που μπορεί να θανατώσει μέχρι και το 90% από στις νεοεκκολαπτόμενες προνύμφες. Πρέπει όμως να προσέξουμε την χρονική στιγμή του ψεκασμού ώστε η εφαρμογές να γίνουν όταν έχει εκκολαφθεί άνω του 90% των αυγών. Εφαρμογές με ψεκασμούς νωρίτερα πολύ ή αργότερα απο την εκκόλαψη των αυγών μπορεί να έχουν χαμηλή αποτελεσματικότητα για αυτό και συνίσταται 2-3 ψεκασμούς κάθε χρόνο ανά ένα μήνα από τις 15 Οκτωβρίου μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου. Οι ανεπτυγμένες προνύμφες μπορεί να ξεφύγουν από την δράση του βακίλου και δεν θα θανατωθούν.

Εάν δεν θέλουμε ή δεν μπορούμε να ψεκάσουμε με βάκιλο, θα πρέπει τότε κόβουμε και να πετάμε μακριά, όσο πιο πολλά κουκούλια με προνύμφες μπορούμε από τα πεύκα στο τέλος του Χειμώνα με αρχές της Άνοιξη. Κατά την διαδικασία αυτή θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί και να μην έρθουμε σε επαφή με τις προνύμφες, γι αυτό και χρησιμοποιούνται συνήθως μεγάλα ψαλίδια κορυφής για το κόψιμο των κουκουλιών. Με αυτο τον τρόπο μειώνουμε αρκετά την προσβολή της επόμενης χρονιάς.

Σεξουαλικές προσελκυστικές ουσίες (φερομόνες). Με τη βοήθεια των ουσιών αυτών, είναι δυνατό, χρησιμοποιώντας ειδικές παγίδες, να προσελκυσθούν και να παγιδευτούν τα αρσενικά μιας περιοχής.

Με την ενίσχυση της παρουσίας των φυσικών της εχθρών. Τοποθέτηση φωλιών για νυχτερίδες, προκειμένου να «ενθαρρυνθεί» η παρουσία τους σε τοποθεσίες με μεγάλους πληθυσμούς πευκοκάμπιας. Οι νυχτερίδες θεωρούνται από τους πιο σημαντικούς τους θηρευτές, όπως και οι κούκοι.

Αλλεργία και δερματίτιδα εξ’ επαφής από κάμπιες

Χαρακτηριστικό επίσης της προνύμφης (κάμπιας) είναι και οι αλλεργικές αντιδράσεις που προκαλεί (αλλεργίες) σε όποιον τις πλησιάζει καθώς μόλις οι κάμπιες απειληθούν διασπείρουν στον αέρα τρίχες με τοξίνες που ερεθίζουν δέρμα, μάτια και το αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου.

Η επαφή με τις κάμπιες είναι ένα πρόβλημα που ανησυχεί ιδιαίτερα γονείς, παιδιά και παιδιάτρους, θεωρείται αλλεργία και σε χώρες όπως η Ελλάδα πρωτοεμφανίζεται τον Μάρτιο.

Προληπτικά μέτρα

Δεν αγγίζουμε τις κάμπιες ή τις φωλιές τους, όπως και τα προσβεβλημένα πεύκα ειδικά τον πρώτο μήνα της Άνοιξης.

Όταν υπάρχουν πολλά κρούσματα (υποψία τοπικής επιδημίας), αποφεύγουμε να απλώνουμε ρούχα σε εξωτερικούς χώρους.

Εάν εμφανιστούν συμπτώματα πχ ενώ το παιδί έπαιζε σε περιοχή με πεύκα, θα πρέπει να απομακρύνουμε τα ρούχα από πάνω του και να τα πλένουμε, ενώ θα πρέπει να κάνουμε άμεσα μπάνιο για να απομακρύνουμε τα τριχίδια. Τα ρούχα αν δεν πλυθούν θα πρέπει να παραμείνουν εκτός σπιτιού.

Αν πρέπει να ασχοληθούμε με κηπουρική, φοράμε μακρυμάνικα ρούχα, γάντια και γυαλιά.

Στις αρχές του χειμώνα κόβουμε τα κλαδιά που φέρουν φωλιά και τα καίμε πριν την έξοδο της κάμπιας. Εάν τα συμπτώματα είναι επίμονα συμβουλευόμαστε τον γιατρό μας.

Οι παραπάνω αναφορές ενέχουν μόνο ενημέρωση και δεν αποτελούν ιατρική συμβουλή η θεραπεία. Αρμόδιος για την διάγνωση και θεραπεία είναι ο αρμόδιος γιατρός και σε αυτόν πρέπει να απευθυνθείτε αν έχετε επαφή με τις πευκοκάμπιες. Το ίδιο ισχύει και για τους ιδιοκτήτες κατοικίδιων, πρέπει να απευθυνθούν στον κτηνίατρο.

Θεωρώ ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες πρασίνου των ΟΤΑ σε συνεργασία με τους γιατρούς της πόλης, πρέπει να εκδώσουν οδηγίες για την προστασία των δημοτών και των ζώων συντροφιάς.

*dasarxeio.com

Μανώλης Καπάνταης,

Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος,

τ. Δ/ντης Πρασίνου

foto Alexander Papageor*

 Η σημασία της βιοποικιλότητας.

Η παρουσία τους είναι ανάλογη της υπάρχουσας βλάστησης για λόγους φωλεοποίησης, εύρεση τροφής, εύρεση καταφυγίου κλπ. Πρέπει να μας γίνει συνείδηση

*Από fb ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ